Gadkowski.pl

ŻYCIORYS MAJORA LUDWIKA TOPÓR - ZWIERZDOWSKIEGO, BOHATERA BITWY OPATOWSKIEJ

inne publikacje



Ludwik Zwierzdowski
1830 – 1864

Ludwik Zwierzdowski urodził się 11 stycznia 1830 roku w Wilnie. Rodzice uważali, że najkorzystniejsza dla syna będzie kariera wojskowa. Gdy miał 16 lat Ludwik przywdział rosyjski mundur wojskowy. Po 4 latach służby otrzymał stopień chorążego i 8 sierpnia 1850 roku został przyjęty do Głównej Szkoły Inżynierów Wojskowych w Petersburgu. Ukończył szkołę w randze porucznika inżynierii.
Jako wykwalifikowany oficer dostał przydział do twierdzy w Brześciu, a w czasie wojny krymskiej przeniesiono go do Petersburga, a potem do Rewla. W tej estońskiej, nadmorskiej twierdzy zajmował się fortyfikacją brzegów morza, a także budową baterii Nowo- Jekatierintalskiej. Za te prace został w grudniu 1854 roku podziękowanie cesarskie i order św. Stanisława.
Pragnąc kształcić się dalej w sztuce wojennej, został przyjęty do Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu. W czasie studiów spotkał się z Zygmuntem Sierakowskim i Jarosławem Dąbrowskim. W 1857 roku wstąpił do Koła Polaków – oficerów. W tym okresie Ludwik Zwierzdowski działał w kołach patriotycznych i jednocześnie piął się po stopniach kariery w wojsku rosyjskim. W 1858 roku ukończył akademię i po usilnych staraniach dostał przydział do Wilna, swego rodzinnego miasta, gdzie nawiązał ścisłe kontakty z tamtejszymi konspiratorami.
Gubernator Wilna generał Nazimow i szef sztabu obdarzali Ludwika Zwierzdowskiego pełnym zaufaniem. Generał Nazimow powierzył mu nawet wykształcenie swych dzieci.
Dzięki tym protekcjom szybko awansował.
W listopadzie 1859 został sztabskapitanem, a w listopadzie 1860 roku kapitanem wileńskiego sztabu generalnego. W marcu 1861 roku został udekorowany orderem św. Anny. Dostawał także dłuższe urlopy, które wykorzystywał na nawiązanie bliższych kontaktów z konspiratorami, pragnącym wywalczyć wolność Polsce.
Przez ten czas nie stracił zaufania władz rosyjskich. Dopiero aresztowanie szeregu Polaków oficerów i papiery znalezione przez policję u aresztowanego Jarosława Dąbrowskiego, zachwiały zaufaniem władz carskich. Wszechpotężni wileńscy protektorzy wyjednali przeniesienie Ludwika Zwierzdowskiego do Moskwy, ale nie uchronili go od nadzoru carskiej policji. Korzystając z licznych protekcji dostał w kwietniu 1863 roku urlop, z którego nigdy nie wrócił do szeregów carskiej armii.
Jako uczestnik powstania styczniowego w kwietniu zasłużył się zdobyciem miasteczka Hory–Horki w guberni mohylewskiej. W tym okresie przyjął pseudonim „Topór”.
W czerwcu Topór znalazł się w Konstantynopolu, w początku lipca w Dobrudży a potem w Paryżu. Z rąk generała Mierosławskiego, generalnego organizatora sił zbrojnych otrzymał nominację na organizatora powstania na pograniczu Prus Wschodnich. Ludwik Zwierzdowski tam nie dotarł, z powodu dymisji Mierosławskiego i skasowania tego urzędu.
Po objęciu dyktatury przez Romualda Traugutta, Ludwik Zwierzdowski oddał się do dyspozycji Rządu Narodowego. Na jego wezwanie udał się do Krakowa, zajął się zbieraniem i ekwipowaniem oddziału powstańczego. 20 listopada 1863 roku został mianowany pułkownikiem z przeznaczeniem do sił zbrojnych województwa sandomierskiego. Przekroczył Wisłę i zameldował się naczelnikowi II korpusu generałowi Józefowi Hauke Bosakowi.
Generał Bosak ofiarował mu początkowo funkcję dowódcy pułku radomskiego, a później naczelnika dywizji krakowskiej.
Pod koniec roku 1863 władze powstańcze zarządziły zgrupowanie w Cisowie oddziałów powstańczych W początku lutego 1864 roku Ludwik Zwierzdowski opracował plan zdobycia Opatowa. W ataku na Opatów 21 lutego poległo wielu powstańców, wielu dostało się do niewoli.  Ludwik Topór Zwierzdowski ranny podczas walki, odwieziony został furmanką w okolice Waśniowa. Przenocował w majątku Kosowice i rankiem 22 lutego udał się pieszo na wschód ku Wiśle, gdzie miał się spotkać z dowódcą swego korpusu gen. Józefem Hanke Bosakiem, a potem udać się po przejściu Wisły do Galicji na krótki odpoczynek. Już w Garbaczu został ujęty przez patrol kozaków pod dowództwem por. Manderszterna i przewieziony do Opatowa. Znaleziono przy nim kartkę, której nie zdążył zniszczyć. „Okazicielowi niniejszego Toporowi dawać bez zwłoki furmankę..”
Sąd wojenny skazał Ludwika Topór Zwierzdowskiego na karę śmierci przez powieszenie. Wyrok zatwierdził telegraficznie gen Uszakow. Egzekucja odbyła się na rynku 23 lutego 1864 w godzinach popołudniowych. Ciało Topora pochowano w rowie polnej drogi wiodącej ze szpitala do traktu łagowskiego. Następnej nocy przyjaciele i towarzysze broni przenieśli jego ciało na cmentarz grzebalny i ukryli w grobowcu rodzinnym któregoś z obywateli miasta. Niestety nie przekazano następnym pokoleniom miejsca jego wiecznego spoczynku.

Na podstawie książki dr Stefana Kotarskiego „Opatów w latach 1861 – 1864” .  Wyd. w 1935 roku i artykułu Stefana Cieszkowskiego „Pomnik Majora Ludwika

Zwierzdowskiego” w 4 nr „Ziemi Opatowskiej” 1988 rok
Wiadomości uzupełniłam informacjami z Internetu www. Powstanie Styczniowe. 
 
Opracowała Aleksandra Gromek Gadkowska
1 stycznia 2011