Gadkowski.pl

ZYGMUNT GROMEK Nauczyciel wiejskich szkół powszechnych

inne publikacje

ZYGMUNT GROMEK - Nauczyciel wiejskich szkół powszechnych

 

Zygmunt Gromek 

1903 - 1983

Zygmunt Gromek urodził się 1 grudnia roku w Ćmielowie. Był wnukiem Stanisława Gromka czynnego uczestnika Powstania Styczniowego i młodszym synem Stanisława i Anieli Gromków.  Gdy rodzina przeniosła się z Ćmielowa do Opatowa, tu uczęszczał do szkoły powszechnej, a po jej skończeniu zapisany został do Gimnazjum i Liceum im B. Głowackiego,  jak jego brat Aleksander i siostra Jadwiga.

Po ukończeniu gimnazjum w 1923 roku nie przystąpił do zdawania matury, gdyż każdy maturzysta powoływany był na ćwiczenia wojskowe. Zygmunt Gromek wiedział, że bez świadectwa dojrzałości można zostać nauczycielem w szkołach powszechnych. W tym samym roku zdał w Kielcach egzamin uzupełniający, pozwalający podjąć pracę pedagoga. W Opatowie nie było w szkołach wolnych etatów, więc skierowano go do pracy w szkołach na wsi. Od roku 1923 uczył w Mominie, Magoniach i  Zbilutce. Warunki życia wiejskiego nauczyciela były trudne. Budynek szkoły był często zimą nie ogrzewany i brakowało wyposażenia klas w środki dydaktyczne. Nie każda gmina miała na nie fundusze. Władze przydzielały nauczycielowi pokój u któregoś z gospodarzy, lub w jednym z pomieszczeń budynku szkoły, jeśli taki budynek znajdował się we wsi. Wynagrodzenie wiejskiego nauczyciela było bardzo niskie. Często powiatowe władze oświatowe przesyłały nauczyciela z jednej na drugą placówkę, gdzie brakowało pedagoga. Tak trudna była sytuacja w powiecie opatowskim, w odbudowywanej oświacie po I Wojnie Światowej

 

Siostra Zygmunta Helena Kosińska ubolewała nad trudnymi warunkami życia i pracy brata i że nie ma własnego domu, postanowiła więc go ożenić. Z pomocą swatów znaleziono kandydatkę na żonę dla Zygmunta. Była nią Aniela Klotylda, córka Aleksandry i Mariana Drewnowskich

Jej ojciec Marian był zarządcą majątku Niedrzwica liczącym 366 morgów, a matka Aleksandra pełniła funkcję gospodyni dworu. Mieszkali w oficynie dworu wraz z córką Anielą Klotyldą, która przyszła na świat 14 VI 1906 roku.

Po wielu negocjacjach, Aleksandra Drewnowska, matka Anieli Klotyldy sprzedała ziemię, którą mieli w Niedrzwicy i zakupiła 12 morgów ziemi we wsi  Olszownica. Ziemię podzielono na dwie sąsiadujące ze sobą działki i na obu wybudowano domy i zabudowania gospodarcze. W jednym z nich zamieszkać mieli  przyszli nowożeńcy, a w drugim Aleksandra Drewnowska z bratem. W tym czasie Marian Drewnowski  już nie żył.

W 1930 roku 27- letni Zygmunt pojął za żonę 23 -letnią Anielę Klotyldę. Ślub zamożnej panny odbył się w Koprzywnicy, w jej parafii.

Aniela Klotylda była pogodną, przystoją szatynką. Odziedziczyła po matce rzeźbione meble, elegancką zastawę stołową i jej umiejętności gastronomiczne. Lubiła w pierwszych miesiącach małżeństwa urządzać przyjęcia, na które zapraszano rodzinę z Opatowa i miejscowych urzędników. Chrzest syna Feliksa, który urodził się 14 sierpnia 1931 roku, uczciła eleganckim przyjęciem, które członkowie rodziny Zygmunta wspominali z uznaniem przez wiele lat.

Po zawarciu związku małżeńskiego z Anielą z Drewnowskich, Zygmunt nie zrezygnował z zawodu nauczyciela, nie zajął się uprawą posiadanej ziemi uprawnej. W dalszym ciągu uczył w szkołach oddalonych od miejsca zamieszkania: w Zbilutce, Zwoli i Zochcinie. Nie mieszkał z rodziną w Olszownicy. Na Anielę spadło wiele obowiązków. Zatrudniała stałych robotników, którzy zajmowali się uprawą roli i miała stałe pracownice do prowadzenia gospodarstwa przydomowego. Musiała sama załatwiać sprzedaż płodów rolnych i zwierząt hodowanych w gospodarstwie. Jej mąż był stale nieobecny. Zajęta gospodarzeniem nie miała czasu i ochoty na przyjmowanie gości.

Koniec lat 30 -tych ubiegłego wieku był trudny dla rolników. Nakładano wysokie podatki, ceny zbóż były niskie, więc i gospodarstwo Anieli i Zygmunta przynosiło coraz mniejszy zysk. Gospodarstwo podupadało. Ale jeszcze trudniejsze czasy nadeszły podczas okupacji Niemieckiej. Wysokie kontyngenty na zboże, bydło i trzodę zubożyło gospodarstwo. Mimo, że Zygmunt otrzymał pracę w szkole w Baćkowicach i zamieszkał z rodziną nie umiał i nie chciał zajmować się uprawą roli. Wszystkie obowiązki gospodarskie spadły na Anielę. I była to praca fizyczna To ona doiła krowy, karmiła świnie i sama zaprzęgała konia, by zaorać lub bronować pole.  Brakowało pieniędzy na zapłacenie robotników. Syn Feliks był zbyt młody, by matce pomagać.

W 1944 roku, podczas działań wojennych, na zapleczu tzw. Przyczółka Sandomierskiego spłonęło wiele wsi. Między innymi dom i zabudowania gospodarcze Anieli i Zygmunta Gromków w Olszownicy.

Po zakończeniu działań wojennych w lutym 1945 roku, Zygmunt z żoną i synem przyjechał do Opatowa i zajął dom brata Aleksandra, ale musiał go opuścić, gdy z wysiedlenia wróciła żona Aleksandra z dziećmi. Zamieszkał w domu siostry Stefanii Sałagan przy ul. Łagowskiej.

Pod koniec 1945 roku Zygmunt Gromek wraz z rodziną wyjechał na Zachód, na Ziemie Odzyskane, by tam szukać nowego domu. Ofiarowane im gospodarstwa nie znalazły ich uznania i wrócili do Opatowa. Zamieszkali ponownie w domu siostry Stefanii. Tu też przyszła na świat 12 czerwca 1946 roku, córka Anieli i Zygmunta Gromków - Lidia Jania. Dom Stefanii był niewielki i rodzina Zygmunta nie mogła w nim mieszkać na stałe.

Zaistniała więc konieczność odbudowania domu i zabudowań gospodarczych w Olszownicy. Według sprawozdań Starosty Opatowskiego, władze starały się pomóc pogorzelcom: udzielano długotrwałych pożyczek, przydzielano deficytowe materiały jak cegły na kominy i cement. W pobliżu Olszownicy na stokach Pasma Jeleniowskiego Gór Świętokrzyskich rosną lasy, a w nich wiele było powalonych pociskami i bombami drzew.

To dzięki niestrudzonej działalności Anieli jak załatwianie pożyczki i zatrudnienie robotników stanęły w miejscu spalonych nowe budynki. Przy budowie wykorzystano także niedopalone fragmenty spalonych zabudowań. Można już było uprawiać ziemię, a przez to zapewnić byt rodzinie.

Zygmunt Gromek w dalszym ciągu uczył w odległych szkołach i nie mieszkał z rodziną. Lecz przez wszystkie lata pracy w wiejskich szkołach przekazywał Anieli skromne uposażenie wiejskiego nauczyciela. W tej sytuacji jedynym pomocnikiem Anieli był dorastający syn Feliks

Trwało to kilka lat.

W roku 1962 Zygmunt Gromek stanął przed Komisją Zdrowia w Opatowie, która określiła stan jego zdrowia i przydzieliła mu II grupę inwalidzką, z powodu poważnego niedosłuchu i zaawansowanej cukrzycy. Aniela, pracująca wiele lat fizycznie także zaczęła podupadać na zdrowiu. Zdecydowano w 1962 roku przekazać majątek w Olszownicy synowi Feliksowi, który ożenił się z Heleną z Błaszkiewiczów i zamieszkać w Opatowie, w domu zmarłej w 1951 roku siostry Zygmunta Stefanii Sałagan, która testamentem przekazała bratu dom  na własność. Rozbudowano stary dom Stefanii gdyż był za mały. Mieli tu łatwiejszy kontakt z lekarzami w Opatowie, lecz przepisywane kuracje nie poprawiły ich stanu zdrowie. Wymagali całodobowej troskliwej opieki.

Nie mógł jej zapewnić starszy syn Zygmunta Feliks w Olszownicy, zajęty pracą. Więc w 1977 roku sprzedali ziemię, którą  Zygmunt otrzymał od rodziców i przenieśli się do młodszej córki Lidii Janiny Wójcik do Wrocławia. Zamieszkali w jednym z dwóch pokoików należących do córki. Aniela Klotylda Gromek była bardzo ciężko chora. Wymagała troskliwej pielęgnacji. Zapewniono jej stałą opiekę lekarską.  Nie udało się zahamować postępów choroby i Aniela zmarła 24 sierpnia 1978 roku.

Zygmunt Gromek był także ciężko chory, miał cukrzycę i kłopoty z krążeniem, ale nie wymagał tak troskliwej opieki jak Aniela. Należało pilnować terminów podawania leków i przygotować posiłki. Zygmunt dużo czytał, lubił oglądać telewizję i bardzo interesował się polityką i to zarówno w kraju jak i poza granicami. Jednak zaawansowana cukrzyca powodowała, że stan jego zdrowia pogarszał się. Zmarł 15 kwietnia 1983 roku. Pochowano go obok żony na cmentarzu Ossowickim.

 

Opracowała Aleksandra Gromek Gadkowska na podstawie dokumentów i wspomnień rodzeństwa Zygmunta w latach, gdy opracowywała historię rodziny Gromków w rodzinnym drzewie genealogicznym. Kopia metryki urodzenia Anieli Klotyldy Drewnowskiej znajduje się w Archiwum Rodzinnym Krzysztofa Gadkowskiego

 

23 października 2011